Przełom tarczycowy – jakie objawy wymagają natychmiastowej pomocy?

W przypadku podejrzenia przełomu nie należy czekać na planową konsultację z endokrynologiem ani wykonywać na własną rękę kolejnego TSH. Liczy się szybka ocena medyczna i rozpoczęcie leczenia.

Przełom tarczycowy jest stanem zagrożenia życia – kiedy nie czekać na konsultację?

Przełom tarczycowy jest najcięższą postacią kliniczną tyreotoksykozy. Jego charakterystyczną cechą jest poważne zaburzenie funkcjonowania organizmu obejmujące kilka układów. Mogą wystąpić jednocześnie wysoka gorączka, bardzo szybkie tętno, niewydolność serca, zaburzenia świadomości oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i wątroby. Nie jest to stan, który należy obserwować w domu w oczekiwaniu na poprawę.

Szczególnie niepokojące jest gwałtowne pogorszenie stanu osoby z rozpoznaną nadczynnością tarczycy lub objawami mogącymi na nią wskazywać. Przełom występuje rzadko, ale jego konsekwencje mogą być bardzo poważne. American Thyroid Association podaje, że w publikowanych badaniach śmiertelność wynosiła od 8 do 25%. Wczesne rozpoznanie i leczenie mają więc duże znaczenie.

Wysoka gorączka i bardzo szybkie tętno mogą być pierwszymi sygnałami alarmowymi

Gorączka należy do charakterystycznych elementów obrazu przełomu tarczycowego. Jednocześnie może występować znaczne przyspieszenie pracy serca. Nie oznacza to, że osoba z nadczynnością, która ma gorączkę podczas infekcji albo odczuwa kołatanie serca, automatycznie przechodzi przełom tarczycowy. Oceniany jest cały obraz kliniczny.

Niepokój powinno wzbudzić zwłaszcza połączenie kilku ciężkich objawów, takich jak:

• wysoka gorączka,
• bardzo szybkie tętno,
• zaburzenia rytmu serca,
• wyraźne pogorszenie stanu ogólnego,
• zaburzenia świadomości,
• objawy niewydolności serca,
• nasilone objawy ze strony przewodu pokarmowego.

W japońskich kryteriach diagnostycznych gorączka i tachykardia należą do głównych cech ocenianych razem z zaburzeniami ze strony ośrodkowego układu nerwowego, niewydolnością serca oraz objawami pokarmowymi i wątrobowymi. Samo zmierzenie tętna i temperatury nie pozwala jednak rozpoznać ani wykluczyć przełomu.

Pobudzenie, splątanie, senność lub utrata świadomości wymagają szczególnej uwagi

Nadczynność tarczycy może powodować nerwowość, rozdrażnienie, niepokój i trudności ze snem. Nie należy mylić takich dolegliwości z poważnymi zaburzeniami neurologicznymi występującymi w przełomie.

Objawami alarmowymi mogą być między innymi:

• znaczne pobudzenie,
• dezorientacja,
• splątanie,
• zaburzenia świadomości,
• nasilona senność,
• utrata przytomności.

W ciężkich przypadkach mogą wystąpić także drgawki lub śpiączka. Zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego są jednym z kluczowych elementów uwzględnianych podczas klinicznego rozpoznawania przełomu. Jeżeli osoba z nadczynnością tarczycy nagle staje się zdezorientowana, ma zaburzenia świadomości albo traci przytomność, nie należy traktować tego jako typowego objawu choroby tarczycy wymagającego jedynie kolejnej planowej kontroli.

Duszność i objawy niewydolności serca – kiedy sytuacja staje się szczególnie niebezpieczna?

Układ sercowo-naczyniowy jest jednym z układów szczególnie obciążonych podczas przełomu tarczycowego. Mogą występować tachykardia i zaburzenia rytmu, a w ciężkich przypadkach również ostra niewydolność serca. Dla pacjenta sygnałem alarmowym może być przede wszystkim nasilona duszność, szczególnie jeśli występuje razem z bardzo szybkim lub nieregularnym biciem serca i gwałtownym pogorszeniem samopoczucia. Mogą pojawić się również obrzęki oraz inne objawy związane z niewydolnością krążenia.

Nie należy próbować samodzielnie rozstrzygać, czy duszność wynika z tarczycy, choroby serca, infekcji czy innego problemu. Jeżeli jest nasilona lub gwałtownie się pogarsza, wymaga pilnej oceny medycznej niezależnie od jej przyczyny. Ma to szczególne znaczenie u osoby, która wie o swojej nadczynności albo niedawno przerwała jej leczenie.

Nudności, wymioty, biegunka i ból brzucha również mogą występować podczas przełomu

Przełom tarczycowy kojarzy się przede wszystkim z bardzo szybkim tętnem i wysoką gorączką. W jego przebiegu mogą jednak pojawić się również objawy ze strony przewodu pokarmowego. Należą do nich nudności, wymioty, biegunka i ból brzucha. Ciężkiej postaci może towarzyszyć również zaburzenie funkcji wątroby. Objawy pokarmowe i wątrobowe są uwzględniane w kryteriach stosowanych podczas rozpoznawania przełomu.

Sama biegunka czy ból brzucha oczywiście nie oznaczają przełomu tarczycowego. Takie dolegliwości są bardzo częste i mają wiele możliwych przyczyn. Znaczenie ma ich występowanie w ramach ciężkiego obrazu ogólnego. Przykładowo połączenie nasilonych wymiotów, wysokiej gorączki, bardzo szybkiego tętna i splątania u osoby z niekontrolowaną nadczynnością wymaga zupełnie innej reakcji niż pojedyncza dolegliwość pokarmowa.

Jak odróżnić nasiloną nadczynność tarczycy od przełomu tarczycowego?

To rozróżnienie może być trudne nawet w warunkach medycznych. Nie powinno się więc próbować samodzielnie potwierdzać przełomu na podstawie internetowej listy objawów.

Nadczynność tarczycy może powodować między innymi kołatanie serca, drżenie rąk, potliwość, nietolerancję ciepła, niepokój, problemy ze snem i utratę masy ciała. W cięższej nadczynności objawy te mogą być mocno nasilone. W przełomie dochodzi natomiast do poważnej dekompensacji organizmu. Szczególnie istotne są zaburzenia funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego, przewodu pokarmowego i wątroby oraz zaburzenia termoregulacji.

Co bardzo ważne, granicy pomiędzy nadczynnością a przełomem nie wyznacza konkretna wartość FT4 lub FT3. Przełom jest rozpoznaniem klinicznym. Stężenia hormonów tarczycy nie muszą być znacząco wyższe niż u pacjentów z nadczynnością, u których przełom nie występuje. Nie istnieje więc pojedynczy test laboratoryjny potwierdzający ten stan. Oznacza to również, że oczekiwanie w domu na wynik TSH, FT4 lub FT3 przy ciężkich objawach może niepotrzebnie opóźnić uzyskanie pomocy.

Jakie sytuacje mogą wywołać przełom u osoby z nadczynnością tarczycy?

Przełom często pojawia się w sytuacji, gdy do istniejącej tyreotoksykozy dołącza dodatkowe poważne obciążenie organizmu. Jednym z ważnych czynników wyzwalających jest infekcja. Ryzyko może również wiązać się z nagłym przerwaniem stosowania leków przeciwtarczycowych, operacją, urazem lub inną ostrą chorobą. W badaniach opisywano również przypadki związane z ekspozycją na dużą ilość jodu u podatnych pacjentów.

Czy przełom tarczycowy może być pierwszym objawem nierozpoznanej nadczynności?

Przełom częściej dotyczy osób z istniejącą nadczynnością, ale brak wcześniejszego rozpoznania nie pozwala go wykluczyć. Nadczynność może pozostawać nierozpoznana do czasu pojawienia się poważnego czynnika wyzwalającego i ciężkich objawów. Z tego powodu w sytuacji gwałtownego pogorszenia stanu lekarze biorą pod uwagę cały obraz kliniczny, a nie tylko informację, czy pacjent wcześniej leczył się u endokrynologa.

W praktyce oznacza to również, że osoba bez rozpoznanej choroby tarczycy, u której pojawiają się wysoka gorączka, bardzo szybkie tętno, zaburzenia świadomości, nasilona duszność lub inne ciężkie objawy, potrzebuje pilnej pomocy niezależnie od tego, czy ich przyczyną okaże się przełom tarczycowy.

Jak lekarze rozpoznają przełom tarczycowy i dlaczego nie czekają wyłącznie na wyniki TSH?

Przełomu tarczycowego nie rozpoznaje się na podstawie jednego badania laboratoryjnego. Lekarz bierze pod uwagę cały stan pacjenta, objawy oraz wyniki badań pozwalających ocenić czynność tarczycy i funkcjonowanie innych narządów. W diagnostyce oznacza się między innymi TSH oraz hormony tarczycy. Wyniki mogą potwierdzić tyreotoksykozę, ale sama wysokość FT4 lub FT3 nie pozwala stwierdzić, czy wystąpił przełom. U osoby w ciężkim stanie stężenie hormonów nie musi być znacząco wyższe niż u pacjenta z nadczynnością bez przełomu.

Do wspomagania rozpoznania lekarze mogą wykorzystywać odpowiednie kryteria kliniczne. Należą do nich między innymi kryteria opracowane w Japonii oraz skala Burcha-Wartofsky’ego. Uwzględniają one różne elementy stanu pacjenta, takie jak temperatura ciała, praca serca, zaburzenia neurologiczne oraz objawy ze strony innych narządów. Nie jest to jednak narzędzie przeznaczone do samodzielnego diagnozowania się w domu. W sytuacji silnego podejrzenia przełomu najważniejsza jest szybka ocena medyczna, a nie obliczanie punktów na podstawie internetowego kalkulatora.

Jednocześnie wykonywane są badania pomagające ocenić powikłania i znaleźć czynnik, który mógł doprowadzić do gwałtownego pogorszenia. Jeżeli podejrzewana jest infekcja, diagnostyka obejmuje również poszukiwanie jej źródła.

Co zrobić przy podejrzeniu przełomu tarczycowego?

Podejrzenie przełomu tarczycowego wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Nie należy czekać na planową wizytę u endokrynologa ani próbować najpierw potwierdzić rozpoznania w prywatnym laboratorium. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy u osoby z nadczynnością tarczycy lub jej podejrzeniem pojawia się połączenie ciężkich objawów, takich jak wysoka gorączka, bardzo szybkie tętno, zaburzenia świadomości, nasilona duszność czy gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego.

W takiej sytuacji należy skorzystać z pomocy ratunkowej. Osoby znajdującej się w ciężkim stanie nie powinno się pozostawiać samej. Nie należy również samodzielnie przyjmować dodatkowych dawek leków przeciwtarczycowych w celu szybkiego obniżenia poziomu hormonów. Leczenie przełomu jest wielokierunkowe, a kolejność podawania poszczególnych leków ma znaczenie. Powinno odbywać się pod kontrolą zespołu medycznego.

Czy konsultacja online jest odpowiednia przy podejrzeniu przełomu tarczycowego?

Nie. Jeżeli objawy mogą wskazywać na przełom tarczycowy, konsultacja online nie powinna opóźniać uzyskania pilnej pomocy medycznej. Teleporada może być przydatna w zupełnie innych sytuacjach. Można w ten sposób omówić stabilną nadczynność tarczycy, przeanalizować wyniki TSH, FT4 i FT3, przedyskutować przebieg leczenia lub zaplanować dalszą kontrolę.

Przełom tarczycowy wymaga natomiast bezpośredniej oceny stanu pacjenta. Konieczne mogą być między innymi ciągłe monitorowanie parametrów życiowych, EKG, badania laboratoryjne oraz natychmiastowe podawanie leków i płynów. Jeśli osoba ma zaburzenia świadomości, nasilone problemy z oddychaniem, bardzo szybkie bicie serca, wysoką gorączkę lub gwałtownie pogarszający się stan ogólny, nie należy czekać na dostępność endokrynologa online.

Jak zmniejszyć ryzyko przełomu tarczycowego u osoby leczonej z powodu nadczynności?

Najważniejszym elementem profilaktyki jest właściwe leczenie samej nadczynności tarczycy. Osoba przyjmująca tyreostatyki nie powinna samodzielnie przerywać terapii tylko dlatego, że objawy ustąpiły albo ostatni wynik był prawidłowy. Poprawa może być właśnie skutkiem działania stosowanych leków. Jeżeli wystąpią działania niepożądane, problem należy skonsultować z lekarzem. Dotyczy to szczególnie objawów, które mogą wskazywać na poważne powikłania stosowania tyreostatyków.

Ważna jest również regularna kontrola TSH i hormonów tarczycy zgodnie z harmonogramem ustalonym przez lekarza. Pozwala to ocenić skuteczność terapii i odpowiednio ją modyfikować. Osoba z nadczynnością powinna również informować lekarzy o chorobie tarczycy, szczególnie przed planowanymi procedurami medycznymi i w sytuacji poważnej ostrej choroby.