Anemia, przyczyny i objawy

Opublikowano Autor: Redakcja
Anemia przyczyny i objawy tej choroby krwi

Anemia, przyczyny i objawy tej choroby. W niniejszym artykule na temat anemii omówiono następujące kwestie:

  • Jakie są składniki krwi: Czerwone krwinki, żelazo i hemoglobina
  • Anemia, czyli spadek poziomu hemoglobiny we krwi
  • Jakie anemie występują najczęściej, a jakie rzadziej?
  • Przyczyny anemii
  • Jakie są czynniki ryzyka dla anemii?
  • Jakie są objawy anemii?
  • Jak rozpoznaje się anemię?
  • Jak leczymy anemię?
  • Leczenie przyczyny anemii
  • Jakie są konsekwencje anemii
  • Hiperferrytynemia
  • Hemochromatoza i jej powikłania

Krew i układ krwionośny to rodzaj krytycznej infrastruktury w organizmie człowieka. System ten umożliwia dystrybucję kluczowych dla życia pierwiastków i związków chemicznych. Pełni też wiele innych funkcji. Składnikami krwi są przede wszystkim osocze, płytki krwi, czerwone (erytrocyty) i białe (leukocyty) krwinki, hemoglobina i czynniki krzepnięcia. Jedną z najpowszechniejszych chorób krwi jest tzw. niedokrwistość, zwana też anemią.

Niedokrwistość jest wyzwaniem dla ochrony zdrowia publicznego na całym świecie. Według danych Światowej Organizacja Zdrowia (WHO), prawie 25% populacji, tj. ok. 1,62 miliarda ludzi, jest dotkniętych w mniejszym lub większym stopniu anemią. Schorzenie to dotyka częściej kobiet niż mężczyzn. Uważa się, że połowa z tych przypadków jest spowodowana niedoborem żelaza w diecie. Najbardziej narażone na anemię są kobiety, które obficie miesiączkują, dzieci w wieku przedszkolnym i kobiety w ciąży.

Czerwone krwinki, żelazo i hemoglobina

Czerwone krwinki to komórki krwi składające się głównie z hemoglobiny. Hemoglobina składa się z kolei z białka (globiny) i pigmentu (hemu). To właśnie ten ostatni nadaje krwi czerwony kolor. Czerwone krwinki wiążą żelazo, które transportuje tlen z płuc do komórek. Tlen jest niezbędny do produkcji energii w komórkach i umożliwia narządom wykonywanie ich funkcji. Związany z tlenem pigment zmienia kolor na czerwony i krąży w tętnicach. Hemoglobina transportuje również dwutlenek węgla (produkt odpadowy spalania tlenu) z komórek do płuc, skąd jest następnie wydalany z organizmu.

Nerki wydzielają hormon, erytropoetynę, która nakazuje szpikowi kostnemu wytwarzanie nowych czerwonych krwinek. Komórki te krążą we krwi przez około 120 dni. Następnie są one niszczone w śledzionie. Każdego dnia odnawia się około 1% czerwonych krwinek.

Anemia, czyli spadek poziomu hemoglobiny we krwi

Niedokrwistość jest stosunkowo częstym problemem zdrowotnym charakteryzującym się brakiem czerwonych krwinek. Osoby z anemią mogą szybciej odczuwać zmęczenie i dostawać zadyszki, ponieważ ich serce musi pracować intensywniej, aby dostarczyć organizmowi tlen w potrzebnej ilości.

Hemoglobina znajduje się w czerwonych krwinkach i jest wykorzystywana do transportu tlenu do tkanek organizmu. W związku z tym każda anemia powoduje upośledzenie funkcjonowania tkanek.

O anemii mówimy wówczas, gdy poziom hemoglobiny we krwi spada poniżej 130 gramów na litr (g/l) u mężczyzn, 120 g/l u kobiet poza ciążą i 115 g/l u kobiet w ciąży. Poziom hemoglobiny poniżej 120 g/l wskazuje także na anemię u kobiet i mężczyzn powyżej 70 roku życia.

Potrzebujesz recepty, a Twoja przychodnia jest zamknięta?

Na stronie ReceptaULekarza.pl zamówisz szybką konsultację z opcją wystawienia e recepty. Wszystko online — szybko załatwisz przez komputer czy swój telefon.

Anemia na wiele sposobów

Istnienie wiele typów i jeszcze bardziej szczegółowych odmian niedokrwistości. Niedokrwistości typu mikrocytarnego i hipochromicznego są zwykle spowodowane brakiem żelaza. Anemia na tle niedoboru żelaza występuje często u młodych kobiet w genitalnej fazie rozwoju, towarzyszy także kobietom cierpiącym na obfite krwawienia podczas miesiączki. U mężczyzn schorzenie to na ogół ma podłoże związane z nieprawidłowym metabolizmem.

Niedokrwistości normocytowe i normochromiczne są z kolei przejawem pierwotnej choroby szpiku kostnego. Mogą one być powiązane ze stanami białaczkowymi, aplazją rdzenia kręgowego, czy włóknieniem szpiku. Niedokrwistości normocytowe i normochromiczne to także możliwy przejaw choroby wtórnej szpiku kostnego, związane z procesem nowotworowym.

W końcu niedokrwistości typu makrocytarnego wynikają z niedoboru folianu (witaminy B9) i/lub witaminy B12.

Jakie anemie występują najczęściej, a jakie rzadziej?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza to najczęstsza forma anemii. Na ogół ich przyczyną są obfite miesiączki i dieta uboga w żelazo. Niedokrwistość z niedoboru żelaza zmienia rozmiar czerwonych krwinek, które stają się mniejsze niż normalnie (niedokrwistość mikrocytarna).

Niedokrwistość spowodowana niedoborem witamin powoduje powstawanie zdeformowanych i bardzo dużych krwinek czerwonych (niedokrwistość makrocytarna). Najczęstsze są te spowodowane niedoborem witaminy B12 lub witaminy B9 (kwasu foliowego). Pierwsza z nich może wystąpić z powodu niedostatecznego spożycia tej witaminy w diecie, jej złego wchłaniania w jelitach lub choroby zwanej anemią złośliwą.

Niedokrwistość spowodowana chorobą przewlekłą lub terapią takiej choroby może zmniejszyć ilość krążących we krwi czerwonych krwinek. Dzieje się tak w przypadku raka, choroby Leśniowskiego-Crohna i chorób zapalnych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów.

Niewydolność nerek może również prowadzić do anemii, ponieważ nerki wydzielają erytropoetynę, hormon, który stymuluje produkcję czerwonych krwinek. Jednakże czerwone krwinki zachowują normalną wielkość i wygląd (anemia normocytowa).

Niedokrwistość krwotoczna to anemia, która może powstać na skutek gwałtownej utraty dużych ilości krwi, np. po poważnym wypadku, operacji lub porodzie. Niektóre problemy żołądkowo-jelitowe (choroba wrzodowa, polipy jelit lub rak jelita grubego) mogą również prowadzić do anemii, ale tym razem z niewielką i stałą utratą krwi w stolcu (czasami niewidoczną) przez długi okres czasu.

Niedokrwistość hemolityczna charakteryzuje się zbyt szybkim niszczeniem czerwonych krwinek. Może być spowodowana przez reakcję układu odpornościowego (autoimmunologiczną lub alergiczną), przez toksyny we krwi, przez infekcje (np. malarię) lub może być wrodzona (anemia sierpowata, talasemia, itp.). Postać wrodzona dotyka głównie, co ciekawa, osoby pochodzenia afrykańskiego.

Anemia sideroblastyczna obejmuje grupę bardzo rzadkich niedokrwistości, w których czerwone krwinki nie są w stanie związać żelaza w hemoglobinie. Jest to problem enzymatyczny pochodzenia dziedzicznego lub nabytego. Czerwone krwinki są wtedy mniejsze niż normalnie.

Niedokrwistość aplastyczna występuje rzadko, głównie w sytuacjach, gdy szpik kostny nie wytwarza wystarczającej ilości komórek macierzystych krwi. W związku z tym brakuje nie tylko czerwonych krwinek, ale także białych krwinek i płytek krwi. W 50% przypadków anemia aplastyczna jest spowodowana czynnikami toksycznymi, niektórymi lekami lub ekspozycją na promieniowanie radioaktywne. Może być również spowodowana poważnymi chorobami, takimi jak nowotwór szpiku kostnego (np. białaczka).

Anemia przyczyny tej choroby mogą być różne

Anemia może wystąpić w kilku sytuacjach. Do głównych przyczyn zaliczamy: niedobór żelaza, niedobór witamin, chorobę przewlekłą lub chorobę szpiku kostnego, chorobę genetyczną, która powoduje, że np. czerwone krwinki są zbyt szybko niszczone, krwotok, czyli wypływanie krwi z naczyń krwionośnych.

Tzw. niedokrwistość centralna może być związana z niedoborem wytwarzania czerwonych krwinek przez szpik kostny. Najczęściej tłumaczy się ją niedoborem żelaza, witaminy B9 lub B12 (składniki odżywcze, które są niezbędne do produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny). Ale może być również spowodowana przewlekłą chorobą zapalną, hormonalnym niedoborem erytropoetyny lub nieprawidłowym funkcjonowaniem szpiku kostnego.

Tzw. niedokrwistość obwodowa wynika z utraty czerwonych krwinek przez krwawienie (krwotok) lub zniszczenie (hemoliza), w wyniku niektórych chorób genetycznych lub autoimmunologicznych.

Jakie są czynniki ryzyka dla anemii?

Do czynników ryzyka zaliczamy dietę wegetariańską, wegańską lub inną dietę niezbilansowaną tj. ubogą w żelazo, witaminę B9 lub B12. Powodem anemii może też być zwykłe niedożywienie, w tym także spowodowane anoreksją, czy zespołem nieprawidłowego wchłaniania w jelitach.

Pewną rolę odgrywa wiek i płeć. Małe dzieci i osoby starsze są bardziej narażone na ryzyko. U kobiet ważnym czynnikiem ryzyka są obfite miesiączki. Podatność na anemię zwiększa także ciąża. Kolejny czynnik ryzyka to otyłość. Jeszcze inne czynnik to: choroby zapalne jelit, takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna, choroby nerek, czy nowotwór lub wrodzona choroba szpiku kostnego.

Nadużywanie kawy lub herbaty, które to substancje utrudniają wchłanianie żelaza, w oczywisty sposób zwiększa prawdopodobieństwo zaburzenia metabolizmu żelaza.

Na liście czynników ryzyka figurują ponadto: choroba genetyczna, taka jak choroba sierpowatokrwinkowa lub talasemia, autoimmunologiczna anemia hemolityczna, niektóre leki oraz chemioterapia, aborcja i poronienie, zaburzenia czynności tarczycy. Winne mogą być też patologie trawienna, urologiczna lub ginekologiczna z ryzykiem krwawienia, w końcu alkoholizm.

Jakie są objawy anemii?

Ogólnie rzecz biorąc, objawy anemii wynikają z wyczerpania tlenu w tkankach. Mogą to być duszność przy wysiłku lub w ogóle nietolerancja wysiłku fizycznego i szybie męczenie się. Innymi objawami zewnętrznymi są: bladość skóry, powiek, spojówek, paznokci i warg. W niektórych przypadkach występują także zawroty głowy i światłowstręt. Widoczne są też zmiany w psychice i ogólne obniżenie sił mentalnych, zwłaszcza brak wigoru i motywacji do pracy, problemy z koncentracją, pamięcią i libido. Chory skarży się nieraz na ogólne wyczerpanie fizyczne, psychiczne i intelektualne. Rzadziej mogą wystąpić inne objawy, takie jak obecność krwi w stolcu (gdy niedokrwistość jest pochodzenia krwotocznego), czy bóle głowy. Należy też podkreślić, że łagodna anemia może przebiegać bezobjawowo.

Jak rozpoznaje się anemię?

Ponieważ diagnoza nie może być postawiona wyłącznie na podstawie objawów, konieczne jest przeprowadzenie badania laboratoryjnego próbki krwi. Dlatego też badanie morfologii krwi (pełna morfologia krwi) jest zwykle przepisywane przez lekarza, który podejrzewa anemię.

Trzy główne parametry pomiaru morfologicznego krwi to:

  1. stężenie hemoglobiny (pigmentu oddechowego w czerwonych krwinkach) we krwi, wyrażone w gramach hemoglobiny na litr krwi (g/l) lub na 100 ml krwi (g/100 ml);
  2. hematokryt, czyli wskaźnik wyrażony w procentach, określający stosunek objętości czerwonych krwinek w próbce krwi do objętości tzw. krwi pełnej w tej próbce;
  3. liczba czerwonych krwinek zawartych w danej objętości krwi, zwykle wyrażana w milionach czerwonych krwinek na mikrolitr krwi (mln/ml).

Jak leczymy anemię?

Leczenie anemii zależy od jej przyczyny. Jeśli mamy do czynienia z przejściowym niskim poziomem żelaza lub witaminy B12 i B9 i ze spadkiem stężenia hemoglobiny, lekarz najpierw spróbuje skorygować te parametry poprzez suplementację. Jeśli jednak przyczyna anemii jest endogenna, należy ją leczyć farmakologicznie.

  • Leczenie anemii z niedoboru żelaza: Lekarz może przepisać doustne lub iniekcyjne leczenie żelazem. Skutki uboczne mogą obejmować ból brzucha i czarne stolce.
  • Leczenie niedokrwistości spowodowanej niedoborem witaminy B12: Lekarz przepisuje suplementację witaminą B12 w postaci tabletek, ampułek do picia lub zastrzyków domięśniowych.
  • Leczenie anemii spowodowanej niedoborem witaminy B9 (kwas foliowy): Lekarz może przepisać doustne leczenie kwasem foliowym, a ponadto zalecić zmianę diety, aby włączyć więcej żywności bogatej w witaminę B9.

Anemia przyczyny wystąpienia tej choroby decydują o sposobie leczenia

W zależności od przyczyny anemii leczenie może obejmować zatrzymanie przyjmowania niektórych leków, które powodują anemię (np. tabletek antykoncepcyjnych), zakładanie wkładki hormonalnej itp. w celu zmniejszenia ilości krwawień miesiączkowych, przyjmowanie niektórych leków, takich jak leki immunosupresyjne, syntetyczna erytropoetyna (hormon, który wspomaga wytwarzanie czerwonych krwinek), kortykoidy itp.

Kuracja przeciwko anemii może też obejmować leki przeciwbólowe w celu złagodzenia bolesnych objawów, jak w chorobie sierpowatokrwinkowej.

W najcięższych przypadkach anemii, w grę wchodzi przeszczep szpiku kostnego, a nawet usunięcie śledziony (splenektomia), gdyż śledziona w określonych okolicznościach sprzyja niszczeniu komórek krwi.

W przypadku braku czerwonych krwinek, płytek krwi, czynników krzepnięcia lub białych krwinek, niezbędna może być także transfuzja krwi.

Krew zawarta w pępowinie (krew pępowinowa) zaczyna też odgrywać dużą rolę w walce z chorobami hematologicznymi. Mnożące się możliwości badawcze świadczą o prawdziwej dynamice w tej dziedzinie. Terapie celowane, kombinacje leków, terapia ukierunkowana na komórki nowotworowe, to niektóre z aktualnych trendów.

Jakie są konsekwencje anemii

Niedokrwistość może pogłębić zdiagnozowane już schorzenia jak niewydolność serca, czy dusznica bolesna. Jeśli niedokrwistość jest ciężka, lub trwa długo, może mieć konsekwencje kardiologiczne, włącznie z zawałem serca.

Osoby z ostrą postacią anemii sierpowatokrwinkowej są w grupie wysokiego ryzyka wystąpienia udaru mózgu, ponieważ komórki sierpowate mogą łatwo zlepiać się ze sobą i tworzyć skrzep, który utrudnia przepływ krwi przez naczynia w mózgu.

Nie tylko anemia

Choroby krwi (choroby hematologiczne) leczone są na ogół przez lekarzy o specjalizacji hematologicznej. Wśród stosunkowo powszechnie występujących chorób krwi wyróżniamy, oprócz anemii takie jak neutropenia, która przejawia się nieprawidłowo niskim poziomem białych krwinek i naraża organizm na większe ryzyko infekcji. Z kolei hemofilia, to poważna choroba o podłożu genetycznym, która dotyka jednego na ok. 10 tysięcy noworodków. Kolejna – choroba sierpowatokrwinkowa jest najbardziej rozpowszechnioną chorobą genetyczną na świecie. W dużej mierze ignorowane przez ogół społeczeństwa chłoniaki stanowią natomiast grupę tzw. nowotworów układu limfatycznego. W końcu przewlekła białaczka szpikowa, będąca nowotworem krwi i szpiku, jest spowodowana nadmierną produkcją białych krwinek.

Co za dużo to też nie zdrowo. Hiperferrytynemia

Poziom ferrytyny, często wymagany przez lekarzy pierwszego kontaktu w badaniach krwi, odnosi się do białka, które zasadniczo przechowuje żelazo w organizmie. Ferrytyna jest często błędnie mylona z poziomem żelaza. Normalny poziom ferrytyny jest zwykle mniejszy niż 200 mg/l u kobiet i mniejszy niż 300 mg/l u mężczyzn. Gdy wartości te są wyższe, mówimy o umiarkowanej hiperferrytynemii (do 500 mg/l), wyraźnej hiperferrytynemii do 1000 mg/l i poważnej hiperferrytynemii, gdy poziom jest wyższy niż 1000 mg/l. Wysoki poziom ferrytyny może wskazywać na różne dysfunkcje i patologie.

Główna przyczyna hiperferrytynemii to zespół metaboliczny, obserwowany nawet u 9 na 10 pacjentów. Nadwaga, otyłość, hipercholesterolemia, cukrzyca i nadciśnienie tętnicze są składowymi zespołu metabolicznego, którego konsekwencją może być hiperferrytynemia. Problem ten dotyczy więc diabetyków, osób ze stanem przedcukrzycowym i innych.

Jeśli poziom żelaza jest w normie, oznacza to, że winny jest prawdopodobnie zespół metaboliczny. Jeśli poziom żelaza jest zbyt wysoki, przeciążenie żelazem jest kolejną możliwą przyczyną, obok zespołu metabolicznego.

Reumatyzm zapalny, infekcje i niektóre choroby wirusowe, takie jak Covid-19, mogą prowadzić do przejściowego wzrostu poziomu ferrytyny.

Po badaniu klinicznym, w celu ustalenia przyczyny hiperferrytynemii, mogą być zaproponowane pewne badania uzupełniające: badania krwi (morfologia, CRP, cholesterol, glukoza, próby wątrobowe), USG wątroby, MRI żelaza. Leczenie hiperferrytynemii będzie zindywidualizowane i zaproponowane w zależności od przyczyny.

przedłużenie recepty na leki

Hemochromatoza i jej powikłania

Hemochromatoza to inna choroba dziedziczna, przejawiająca się nadmiernym wchłanianiem żelaza z przewodu pokarmowego. Powoduje na ogół szereg dość charakterystycznych objawów: przewlekłe zmęczenie, bóle stawów, opaloną lub szarawą cerę, problemy seksualne (z erekcją) i cukrzycę.

Jest to choroba, która występuje u mężczyzn po 30 roku życia i u kobiet po 40 roku życia. Hemochromatoza, jeśli szybko wykryta, może być bardzo skutecznie leczona poprzez upuszczanie krwi, początkowo co tydzień przez kilka miesięcy, a następnie w odstępach czasu przez całe życie. Nieleczona choroba może przekształcić się we zwłóknienie lub nawet marskość wątroby, co z kolei może sprzyjać rozwojowi raka wątroby.