Terapia antynowotworowa, jakie ryzyko jest z nią związane?

Opublikowano Autor: Redakcja
Badania nad rakiem i ryzyka terapii nowotworowej

Terapia antynowotworowa to skomplikowane zagadnienie, jeśli chcesz się o niej dowiedzieć więcej, poniższy artykułu jest dla Ciebie:

  • Najnowsze badania nad rakiem. Biotechnologie molekularne
  • Jakie są obecne największe wyzwania w badaniach nad rakiem?
  • Nadzieja na kontrolowanie i leczenie wszystkich odmian nowotworów. Leki celowane (ukierunkowane)
  • Dobry przykład HER2+
  • Badania na myszach i immunoterapia
  • Czym jest mRNA?
  • Nie tylko biochemia. Rak piersi a zaawansowane metody chirurgiczne
  • Terapia przeciwnowotworowa a Coronawirus
  • Leki rakotwórcze? Podejrzliwość i ryzyko
  • Chemioterapia i ryzyko wystąpienia drugiego nowotworu
  • Mebutan ingenolu a ryzyko raka skóry
  • Tamoksyfen i ryzyko wystąpienia drugiego nowotworu
  • Hormony dla kobiet a ryzyko raka
  • Ostrożnie z testosteronem dla mężczyzn

Choroby nowotworowe wraz z chorobami układu krążenia to plaga XX wieku. Paradoksalnie choroby te związane są z postępem cywilizacyjnym i ogólnym polepszeniem warunków życia człowieka. Jeszcze w latach sześćdziesiątych XX wieku w Polsce obserwowano dużo mniejszą zachorowalność na raka niż w rozwiniętych krajach zachodnich. Mniej było też problemów kardiologicznych, z uwagi na tryb życia mieszkańców Polski i szerzej krajów socjalistycznych: mniejsza zamożność społeczeństwa to mniej samochodów i przewaga liczbowa pracowników fizycznych nad umysłowymi w gospodarce. Ostatecznie w latach dziewięćdziesiątych także i do Polski zawitał w końcu wzrost gospodarczy z wszelkimi tego stanu rzeczy plusami i minusami.

Potrzebujesz recepty, a Twoja przychodnia jest zamknięta?

Na stronie ReceptaULekarza.pl zamówisz szybką konsultację z opcją wystawienia e recepty. Wszystko online — szybko załatwisz przez komputer czy swój telefon.

Coraz więcej czynników kancerogennych w naszym otoczeniu, w tym w wysoce przetworzonej żywności, środkach pielęgnacji ciała, a także w preparatach stosowanych w gospodarstwie domowym, to jeden z czynników wzrostu zachorowań i podatności do zachorowań na choroby nowotworowe. Do tego dodać trzeba wysoką emisję szkodliwych substancji do atmosfery, litosfery i wód przez przemysł, czemu zresztą winne były już władze komunistyczne, zaniedbując kompletnie sferę ekologii w kraju.

Dzisiaj rak to wyzwanie tak dla medycyny jak i dla nauki w szerszym tego słowa znaczeniu. W Polsce badania prowadzone są m. in. w Narodowym Instytucie Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie. Światowymi liderami badań są jednak koncerny farmaceutyczne w USA, Szwajcarii i w innych krajach wysoko rozwiniętych. To tam terapia antynowotworowa najszybciej się zmienia i pojawia się najwięcej możliwości leczenia nowotworów.

Terapia antynowotworowa, najnowsze badania nad rakiem i biotechnologie molekularne dają ogromne możliwości

W ciągu ostatnich trzydziestu lat skuteczność leczenia oraz czas przeżycia pacjentów onkologicznych uległy poprawie głównie na skutek postępów w dziedzinie wczesnego wykrywania chorób nowotworowych oraz stosowania terapii skojarzonej, łączącej w sobie elementy chirurgii, chemioterapii i radioterapii.

Na całym świecie w badaniach nad rakiem dokonuje się znaczny postęp. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest gwałtowny wzrost ilości informacji naukowej. Znajduje to odzwierciedlenie w nowych lekach, które mają coraz bardziej specyficzne i zindywidualizowane działanie. Coraz lepiej rozumiemy mechanizmy powstawania nowotworów na poziomie molekularnym. Potrafimy też rozróżniać ich odmiany. Wyróżniamy liczne podtypy o specyficznych cechach molekularnych, które mogą być leczone indywidualnie. Dlatego terapie antynowotworowe są coraz dostępniejsze i niosą coraz lepsze wyniki.

Jednak im bardziej zindywidualizowane stają się terapie, tym ważniejsze staje się znalezienie dokładnie tych pacjentów, którzy mogą z nich skorzystać. Dlatego dziś nie chodzi już tylko o opracowanie leku. Potrzebujemy też bowiem testów diagnostycznych, aby zidentyfikować pacjentów, u których lek zadziała. Wymaga to niezwykle ścisłej koordynacji pomiędzy farmacją a diagnostyką. W dużych koncernach farmaceutycznych około dwie trzecie wszystkich substancji w zaawansowanym stadium rozwoju jest opracowywanych wraz z towarzyszącą im diagnostyką.

Jakie są obecne największe wyzwania w badaniach nad rakiem?

Jednym z głównych wyzwań przed terapią antynowotworową jest, co stanowi o postępie badań – eksplozja informacji. Każdego dnia w badaniach i praktyce medycznej generowane są ogromne ilości danych (tzw. Big Data). Big Data to ogromna ilość wiedzy, mającej praktyczne zastosowanie. Naszym zadaniem jest standaryzacja tych danych, ich interpretacja i optymalne wykorzystanie do badań i terapii. Wyzwaniem jest zatem niesamowicie szybkie tempo postępu, które jest przecież zarazem naszym celem.

Aby zapewnić pacjentom możliwość jak najszybszego skorzystania z szybkich zmian w dziedzinie onkologii potrzebne są bardziej elastyczne modele badań, a zwłaszcza doskonalsza forma parametryzacji wyników terapii. W 2015 r. europejski urząd regulacyjny po raz pierwszy zatwierdził terapię przeciwciałami dla wczesnego raka piersi w oparciu o punkt końcowy „patologicznej całkowitej remisji”. Był to ważny sygnał, ponieważ ten punkt końcowy skuteczności pokazuje u ilu kobiet terapia zastosowana przed zabiegiem doprowadziła do całkowitej eliminacji komórek nowotworowych. Można go zmierzyć już po kilku tygodniach.

Nadzieja na leczenie wszystkich odmian nowotworów. Leki celowane (ukierunkowane)

Jakość życia jest niewątpliwie decydującym kryterium, obok skuteczności i bezpieczeństwa. Nowoczesne, ukierunkowane molekularnie leki przeciwnowotworowe są z reguły znacznie lepiej tolerowane przez organizm niż klasyczne chemioterapeutyki. W praktyce terapii antynowotworowej jednak są one nadal łączone z chemioterapią, przynajmniej na początku leczenia. Ogólnie rzecz biorąc, w badaniach onkologicznych dąży się jednak do całkowitego zastąpienia chemioterapii, która powoduje więcej skutków ubocznych, na przykład poprzez łączenie różnych tzw. substancji czynnych celowanych (ukierunkowanych).

Obecnie osoba, u której zdiagnozowano raka, żyje około sześć razy dłużej niż 40 lat temu. Nowoczesne leki przeciwnowotworowe w znacznym stopniu przyczyniły się do poprawy rokowania. Jeszcze 20 lat temu istniała w zasadzie tylko chemioterapia ogólna. Obecnie spersonalizowane terapie stosowane są w przypadku wielu nowotworów, takich jak czerniak, rak piersi czy rak płuc. W niektórych przypadkach rokowania pacjentów uległy znacznej poprawie. A dzięki immunoterapiom nowotworowym, które aktywują własny system odpornościowy organizmu przeciwko nowotworom, na horyzoncie rysuje się nowa era badań. W ciągu życia kolejnego pokolenia będziemy być może w stanie kontrolować, jeśli nie leczyć, większość nowotworów.

Dobry przykład HER2+

Dzięki postępom w leczeniu raka, wiele nowotworów można już dziś wyleczyć, o ile zostaną one odpowiednio wcześnie wykryte. Świetnym przykładem jest rak piersi HER2+. W przeszłości kobiety cierpiące na tę szczególnie agresywną postać raka piersi miały bardzo niekorzystne rokowania.

Dzięki nowoczesnym przeciwciałom opracowanym specjalnie przeciwko tej formie raka, wiele kobiet, u których choroba została wcześnie zdiagnozowana, wraca dziś do zdrowia. Nawet w zaawansowanym stadium, choroba może być często kontrolowana przez lata – i to przy zachowaniu dobrej jakości życia.

Jednocześnie nadal istnieje niezwykle duże zapotrzebowanie na nowe, skuteczne terapie innych rodzajów nowotworów, takich jak rak trzustki czy guzy mózgu.

przedłużenie recepty na leki

Badania na myszach i immunoterapia dają nadzieję w nowych możliwościach leczenia nowotworów

Ostateczne pokonanie raka jest wciąż marzeniem wielu naukowców. W doświadczeniach na zwierzętach prowadzonych w Niemczech z myszami, użyto cząsteczek mRNA i wynik napawa optymizmem. Koktajl mRNA działa u myszy. Guzy u niektórych leczonych myszy nawet całkowicie ustąpiły. Jeśli w przyszłości będzie on działał również u ludzi, będzie to duży krok we właściwym kierunku.

Cząsteczki mRNA mają bardzo szerokie spektrum działania i możliwego zastosowania. Immunoterapia oparta na cząsteczkach mRNA jest skuteczna w walce z rakiem u myszy, co udowodnili naukowcy z firmy Biontech. Wstrzyknęli oni molekuły bezpośrednio do guzów gryzoni. Rozwinęły się tam wtedy substancje odpornościowe zwalczające raka. Wzrost guza nie tylko został zatrzymany, ale u wielu zwierząt guzy zniknęły całkowicie. Tak było w przypadku 17 z 20 myszy. Badacze nie zaobserwowali żadnych skutków ubocznych, a czas przeżycia zwierząt wydłużył się.

Kolejnym stadium jest przetestowanie koktajlu mRNA na ludziach w badaniu klinicznym. Osiągnięcie podobnych wyników u ludzi nie jest jednak pewne, biorąc pod uwagę różnice w układzie odpornościowym między myszami a ludźmi.

Czym jest mRNA?

O mRNA (messenger ribonucleic acid) jest obecnie głośno, zwłaszcza w związku z wprowadzeniem szczepionki przeciwko Coronawirusowi. Jest to mała molekuła, która służy jako swego rodzaju instrukcja budowlana: mRNA pomaga w produkcji białek w organizmie. Dlatego rozważa się jej zastosowanie również w walce z innymi chorobami, obecnie przede wszystkim z nowotworami. Wielu badaczy na całym świecie zajmuje się naukowo cząsteczką mRNA i jej możliwą skutecznością.

Rak piersi a zaawansowane metody chirurgiczne

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem u kobiet. Większość pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem piersi przezwycięża chorobę i żyje długo. Ważne jest, by usunąć raka całkowicie. Istnieją dwa sposoby działania: Rak jest usuwany, a pierś jest zachowana lub usuwana jest cała pierś z nowotworem. Po operacji z zachowaniem piersi eksperci zalecają radioterapię piersi. Dodatkowo mogą być stosowane leki: chemioterapia, antyhormony i przeciwciała.

Dzięki nowoczesnym technikom chirurgicznym i chirurgii onkoplastycznej rezultaty terapii nowotworu prowadzonej metodami chirurgicznymi są pod względem estetycznym znacznie lepsze niż kiedyś. Kluczowa jest ścisła współpraca pomiędzy specjalistami z zakresu chirurgii plastycznej i chirurgii nowotworów. Coraz więcej kobiet decyduje się na rekonstrukcję piersi. Zabieg ten jest procesem długotrwałym, ale przynosi coraz lepsze rezultaty dla pacjentów.

Terapia antynowotworowa a Koronawirus

Ze względu na strach przed infekcją SARSCOV2, wiele osób rezygnuje dziś z koniecznych wizyt u lekarza. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega, że stan taki spowoduje wzrost ciężkich przypadków chorób nowotworowych, nie wykrytych dostatecznie szybko. Według WHO pandemia Corony ma dramatycznie negatywny wpływ na diagnozowanie i leczenie raka w Europie. Podczas dotychczasowej walki z Covid-19 bardzo dużym wyzwaniem było zapewnienie ciągłości opieki nad chorymi na raka.

W 2020 r. raka zdiagnozowano u 2,7 mln mieszkańców Unii Europejskiej. Z powodu choroby, która występuje w wielu odmianach, zmarło w minionym roku 1,3 mln pacjentów. W całym regionie europejskim, który obejmuje ponad 50 krajów, umiera z powodu nowotworów rocznie prawie 2,2 osób.

Na początku pandemii Corony usługi onkologiczne zostały częściowo lub całkowicie przerwane w jednym na trzy kraje w regionie europejskim. W Holandii i Belgii liczba zdiagnozowanych nowotworów spadła o 30 do 40 procent podczas zamknięcia towarzyszącemu pierwszej fali. Poza Europą sytuacja wygląda na ogół gorzej. W Kirgistanie liczba diagnoz w analogicznym okresie spadał nawet o 90 procent.

Terapia antynowotworowa, czy stosowane leki są bezpieczne?

Wprawdzie produkty lecznicze są badane pod kątem ich bezpieczeństwa w ramach rozbudowanej i rygorystycznej procedury dopuszczania do stosowania i do obrotu handlowego, nie zawsze jednak są one całkowicie wolne od cech, które mogą w niektórych interakcjach chemicznych czy u niektórych pacjentów powodować zagrożenie wystąpienia nowotworu.

W przypadku zdecydowanej większości leków i suplementów diety, strach przed rakiem jest bezpodstawny. Jest jednak kilka takich, w których istnieje realne ryzyko wywołania raka, które to ryzyko jest świadomie akceptowane przez lekarza, z uwagi na korzyści płynące ze stosowania leku. W sytuacji, gdy dojdzie do komplikacji nowotworowych w skutek stosowania takiego specyfiku eksperci mówią o „drugim nowotworze złośliwym związanym z terapią”.

Terapia antynowotworowa a ryzyko wystąpienia drugiego nowotworu

Prawie wszystkie leki stosowane w chemioterapii, tzw. cytostatyki, ingerują w materiał genetyczny komórek nowotworowych. W rezultacie komórki nowotworowe nie mogą się już dzielić i umierają. Eksperci zaznaczają jednak, że po chemioterapii może dojść do rozwoju drugiego nowotworu, ponieważ leki cytostatyczne nie różnicują komórek złośliwych od zdrowych. Oznacza to, że uszkadzają one nie tylko komórki nowotworowe, ale również zdrowe komórki.

Jednak zdrowe komórki na ogół są w stanie odeprzeć lub naprawić takie uszkodzenia. Niekiedy jednak podczas podziału komórkowego (mitoza), komórki przekazują te uszkodzenia swoim komórkom potomnym. Istnieje wtedy ryzyko, że komórki córki zmienią się w złośliwie i u byłego pacjenta rozwinie się drugi, nowy nowotwór.

Nie można niestety określić dokładnie, jak wysokie jest statystyczne ryzyko wystąpienia drugiego raka w wyniku chemioterapii. Prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnego nowotworu zależy w dużym stopniu od użytych substancji czynnych, stosowanych dawek, liczby cytostatyków oraz liczby cykli terapeutycznych. Wiek pacjentów również odgrywa pewną rolę. Osoby, które zachorowały na nowotwór i były leczone w bardzo młodym wieku, są najbardziej podatne. Ponieważ rak często rozwija się latami lub dziesięcioleciami, a więc może w ciągu ich życia powrócić. Typowymi chorobami dwu-nowotworowymi, które rozwijają się w wyniku wcześniejszych chemioterapii są białaczki.

Chorzy na raka rozważający rezygnację z chemioterapii, powinni mieć na uwadze statystyki i rachunek prawdopodobieństwa. Ryzyko utraty życia w wyniku nieleczenia raka jest zdecydowanie wyższe niż ryzyko rozwoju drugiego raka w wyniku chemioterapii. Regularne wizyty u lekarza mogą pomóc w wykrywaniu i leczeniu ewentualnych późnych skutków, takich jak drugie nowotwory.

Mebutan ingenolu a ryzyko raka skóry

Mebutan ingenolu jest substancją czynną, która była stosowana w leczeniu przedrakowych zmian skórnych zwanych rogowaceniem aktynicznym. Po tym jak podejrzewano, że mebutan ingenolu sam wywołuje raka skóry, urzędy ds. regulacji rynku leków w Europie cofnęły dopuszczenie odpowiadającego mu leku gotowego. Lek przeciwnowotworowy, znany jako Mebutan ingenolu jest uzyskiwany z ostrokrzewu ogrodowego. Jest to też zarazem interesujący przykład na to, że ziołowe substancje czynne nie zawsze są bezpieczne i nieszkodliwe.

Tamoksyfen i ryzyko wystąpienia drugiego nowotworu

Terapia antynowotworowa może zwiększyć ryzyko wystąpienia drugiego nowotworu.Pacjentki z rakiem piersi otrzymują tzw. antyestrogeny po udanej operacji i w niektórych innych sytuacjach. Najbardziej znanym antyestrogenem jest tamoksyfen. Tymczasem badania i praktyka kliniczna udowodniły, że leczenie tamoksyfenem może z kolei zwiększyć ryzyko wystąpienia nowotworów trzonu macicy (raka endometrium). Statystyka pokazuje, że jeśli około 89 pacjentek z rakiem piersi będzie przyjmować tamoksyfen przez 10 lat, u jednej z nich rozwinie się rak macicy.

Dotyczy to głównie kobiet po menopauzie. Ryzyko wzrasta wraz z czasem trwania leczenia. W przypadku kobiet przed menopauzą naukowcy nie stwierdzili dotychczas w badaniach zwiększonego ryzyka raka endometrium związanego z przyjmowaniem tamoksyfenu. Niemniej jednak, mogą wystąpić łagodne zmiany w wyściółce macicy. Rzadko, podczas terapii tamoksyfenem może wystąpić inny rodzaj raka macicy (np. mięsak macicy). Dotyczy to mniej niż 10 na 10 000 pacjentów.

Lekarze powinni poinformować pacjentki otrzymujące tamoksyfen o możliwym ryzyku wystąpienia raka. Ważne jest również, aby kobiety regularnie poddawały się badaniom ginekologicznym. Dzięki temu lekarze mogą wykryć i leczyć zmiany w wyściółce macicy we wczesnym stadium. Nietypowe krwawienie może być pierwszym sygnałem zmian w komórkach. Są one powodem, dla którego warto udać się do lekarza nawet poza ustalonymi terminami wizyt kontrolnych.

Hormony dla kobiet a ryzyko raka

Kobiety, które przyjmują tabletki hormonalne zapobiegające ciąży przez dłuższy okres czasu, muszą liczyć się z tym, że wchodzą w grupę o nieco wyższym ryzyku zachorowania na raka piersi niż kobiety w tym samym wieku, które nie przyjmują pigułek. Ryzyko zachorowania na raka piersi u młodszych użytkowniczek pigułek, przy niewystępowaniu innych czynników ryzyka, jest jednak stosunkowo niskie.

Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, raka jajnika i raka błony śluzowej macicy (raka endometrium) zmniejsza się wraz z przyjmowaniem pigułek. Po odstawieniu tabletek ryzyko to zmniejsza się stosunkowo szybko i najpóźniej po 10 latach powraca do poziomu ryzyka odpowiedniego dla danego wieku.

Ostrożnie z testosteronem dla mężczyzn

Testosteron jest naturalnym hormonem występującym głównie w organizmie mężczyzny. Należy do grupy sterydów anabolicznych. W przypadku medycznego stosowania testosteronu, ryzyko zachorowania na raka jest raczej niskie. Jednym z przykładów terapii testosteronem jest terapia zastępcza dla mężczyzn, którzy mają objawy spowodowane niską produkcją testosteronu w niektórych chorobach (hipogonadyzm). Zasadniczo testosteronowa terapia zastępcza nie sprzyja rozwojowi nowych nowotworów prostaty, gdyż celem terapii jest naturalny poziom testosteronu.

Testosteron sprzyja jednak rozwojowi nowotworów prostaty, dlatego przed rozpoczęciem terapii testosteronem lekarze powinni wykluczyć raka prostaty. Mogą to zrobić za pomocą badania palpacyjnego i pomiaru stężenia antygenu swoistego dla gruczołu krokowego/stercza we krwi (PSA).

Zgodnie z oceną Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), sterydy anaboliczne są prawdopodobnie rakotwórcze. Stosowane w charakterze dopingu sterydy anaboliczne, takie jak testosteron w dużych dawkach, mogą prowadzić do uszkodzenia wątroby oraz łagodnych i złośliwych nowotworów wątroby. Inne nowotwory zostały zaobserwowane przy stosowaniu sterydów anabolicznych.

e recepta transgraniczna zamów online
Potrzebujesz e recepty transgranicznej? Zamów online