Nadczynność tarczycy? Jakie objawy powinny skłonić do wykonania badań?

Podejrzenie nadczynności powinno więc prowadzić do wykonania odpowiednich badań, a nie do samodzielnego stawiania diagnozy na podstawie listy objawów. Podstawowe znaczenie mają TSH oraz hormony tarczycy. Jeżeli wyniki potwierdzają zaburzenie, kolejnym etapem jest ustalenie jego przyczyny.

Objawy nadczynności tarczycy mogą dotyczyć wielu układów jednocześnie

Nadmiar hormonów tarczycy wpływa na pracę wielu narządów. Z tego powodu objawy mogą pojawiać się jednocześnie ze strony układu krążenia, układu nerwowego, mięśni czy przewodu pokarmowego.

Częste są między innymi:

• kołatanie lub przyspieszone bicie serca,
• drżenie rąk,
• nadmierna potliwość i gorsza tolerancja wysokiej temperatury,
• utrata masy ciała mimo zachowanego lub zwiększonego apetytu,
• rozdrażnienie, niepokój i nerwowość,
• problemy ze snem,
• osłabienie mięśni,
• częstsze wypróżnienia,
• zmiany dotyczące miesiączkowania.

Nie każdy pacjent ma wszystkie wymienione dolegliwości. Objawy mogą również rozwijać się stopniowo albo pojawić się w stosunkowo krótkim czasie. Właśnie dlatego większe znaczenie niż pojedynczy symptom może mieć jednoczesne występowanie kilku nietypowych dla danej osoby zmian. Przykładem jest utrata masy ciała połączona z kołataniem serca, drżeniem dłoni i wyraźnie większą potliwością.

Kołatanie serca i szybkie tętno mogą być objawami nadczynności tarczycy

Jednym z objawów, które mogą zwrócić uwagę pacjenta, jest wyraźnie przyspieszona praca serca. Może pojawić się uczucie mocnego bicia serca lub wrażenie, że jego rytm jest nieregularny. American Thyroid Association wymienia szybkie lub nieregularne bicie serca wśród typowych objawów nadczynności.

Nie oznacza to jednak, że każde kołatanie serca ma związek z tarczycą. Przyczyn takiej dolegliwości jest wiele. Dlatego szczególne znaczenie ma występowanie dodatkowych symptomów oraz wyniki badań.

Jeżeli kołataniu towarzyszą np. drżenie rąk, nietolerancja ciepła, nadmierna potliwość i niezamierzona utrata masy ciała, jednym z kierunków diagnostyki może być sprawdzenie czynności tarczycy. Nasilonych dolegliwości ze strony układu krążenia nie należy natomiast sprowadzać wyłącznie do problemu hormonalnego. Sytuacje wymagające pilnej pomocy omawiamy w dalszej części artykułu.

Utrata masy ciała, nietolerancja ciepła i nadmierna potliwość – na co zwrócić uwagę?

Niezamierzone chudnięcie jest jednym z objawów kojarzonych z nadczynnością tarczycy. Charakterystyczne może być to, że masa ciała spada pomimo prawidłowego, a czasem nawet zwiększonego apetytu. Sama utrata kilogramów nie pozwala jednak stwierdzić, że przyczyną jest tarczyca. Niezamierzona utrata masy ciała wymaga oceny również pod kątem innych możliwych przyczyn.

Przy nadczynności mogą jednocześnie występować nadmierna potliwość i gorsza tolerancja wysokiej temperatury. Osoba, która wcześniej dobrze znosiła ciepło, może zacząć odczuwać wyraźny dyskomfort w warunkach, które dla innych osób pozostają komfortowe. Warto zwrócić uwagę na zmianę względem wcześniejszego funkcjonowania organizmu. Szczególnie gdy towarzyszą jej inne objawy sugerujące zaburzenia czynności tarczycy.

Drżenie rąk, rozdrażnienie i problemy ze snem nie zawsze wynikają ze stresu

Nadczynność tarczycy może powodować objawy przypominające reakcję na długotrwały stres. Pacjent może zauważyć większą nerwowość, niepokój, drażliwość, trudności ze snem oraz drżenie dłoni. Z tego powodu dolegliwości bywają początkowo przypisywane zmęczeniu, napięciu psychicznemu albo intensywnemu trybowi życia.

Nie należy jednak działać również w drugą stronę i zakładać, że rozdrażnienie, lęk czy bezsenność automatycznie oznaczają chorobę tarczycy. Są to objawy nieswoiste. Do sprawdzenia TSH i hormonów tarczycy mogą skłaniać szczególnie sytuacje, w których pojawiają się równocześnie inne charakterystyczne zmiany, np. szybkie tętno, drżenie rąk, chudnięcie czy nadmierna potliwość.

Osłabienie mięśni, częstsze wypróżnienia i zmiany miesiączkowania mogą uzupełniać obraz choroby

Nadczynność tarczycy może również powodować osłabienie mięśni. Dolegliwość może być szczególnie zauważalna w obrębie ramion i ud. Pacjent może mieć trudność z czynnościami, które wcześniej nie stanowiły problemu. Zmianie może ulec również częstotliwość wypróżnień. U części osób pojawiają się częstsze stolce. Nie musi to oznaczać typowej biegunki. U kobiet mogą natomiast wystąpić zmiany dotyczące miesiączkowania. Krwawienia mogą być mniej obfite lub pojawiać się rzadziej.

Żaden z tych objawów rozpatrywany osobno nie jest charakterystyczny wyłącznie dla nadczynności tarczycy. Ich znaczenie zwiększa się w połączeniu z innymi dolegliwościami i nieprawidłowymi wynikami hormonalnymi.

Objawy ze strony oczu mogą wskazywać na chorobę Gravesa-Basedowa

Wytrzeszczu oczu nie należy przedstawiać jako typowego objawu każdej nadczynności tarczycy. Zmiany oczne są związane przede wszystkim z autoimmunologiczną chorobą Gravesa-Basedowa.

Mogą pojawić się:

• zaczerwienienie i podrażnienie oczu,
• uczucie piasku pod powiekami,
• obrzęk tkanek wokół oczu,
• nadwrażliwość na światło,
• ból lub dyskomfort w okolicy oczu,
• uwypuklenie gałek ocznych,
• podwójne widzenie.

American Thyroid Association podaje, że pewne objawy choroby oczu występują u około jednej trzeciej osób z chorobą Gravesa-Basedowa. Cięższe postacie są znacznie rzadsze.

Co istotne, nasilenie zmian ocznych nie musi odpowiadać nasileniu samej nadczynności. Objawy ze strony oczu mogą również pojawić się przed rozpoznaniem zaburzeń hormonalnych albo już po nim. Występowanie takich dolegliwości jest więc ważną informacją dla lekarza podczas ustalania przyczyny nadczynności.

Czy nadczynność tarczycy może przebiegać bez typowych objawów?

Obraz nadczynności nie zawsze odpowiada długiej liście charakterystycznych symptomów. U niektórych pacjentów objawy są niewielkie albo nieswoiste. Istnieje również subkliniczna nadczynność tarczycy, w której TSH jest obniżone, natomiast T4 i T3 pozostają w prawidłowym zakresie. Część osób z takim zaburzeniem nie odczuwa żadnych objawów.

Mniej charakterystyczny przebieg może utrudniać samodzielne powiązanie dolegliwości z tarczycą. Dlatego brak chudnięcia, drżenia rąk czy nietolerancji ciepła nie wystarcza do wykluczenia zaburzenia. Z drugiej strony występowanie kilku typowych symptomów nadal nie potwierdza rozpoznania. Odpowiedź przynoszą dopiero badania laboratoryjne i ocena lekarska.

Jakie wyniki TSH, FT4 i FT3 mogą wskazywać na nadczynność tarczycy?

Podstawą diagnostyki są badania krwi oceniające czynność tarczycy. Najczęściej oznacza się TSH oraz FT4, a w określonych sytuacjach również FT3. W typowej jawnej nadczynności tarczycy TSH jest obniżone, natomiast FT4 i/lub FT3 są podwyższone. Zdarza się również sytuacja, w której FT4 pozostaje w zakresie prawidłowym, ale FT3 jest podwyższone. Dlatego samo oznaczenie TSH nie zawsze wystarcza do pełnej oceny.

Istnieje także subkliniczna nadczynność tarczycy. W takim przypadku TSH jest obniżone, ale FT4 i FT3 pozostają w zakresie prawidłowym. Taki wynik nie zawsze wymaga natychmiastowego leczenia. Znaczenie mają przyczyna zaburzenia, wiek pacjenta, objawy oraz obecność chorób serca lub osteoporozy.

Jak lekarz ustala przyczynę nieprawidłowych wyników?

Potwierdzenie nadczynności hormonalnej jest dopiero pierwszym etapem diagnostyki. Kolejne pytanie brzmi: dlaczego tarczyca produkuje za dużo hormonów albo dlaczego we krwi znajduje się ich nadmierna ilość?

Do częstych przyczyn należą choroba Gravesa-Basedowa oraz autonomiczne guzki tarczycy. Nadmiar hormonów może także występować przy zapaleniu tarczycy lub w związku z przyjmowaniem zbyt dużej dawki hormonów tarczycy.

W zależności od sytuacji lekarz może zlecić oznaczenie przeciwciał, w tym TRAb lub TSI, które pomagają w rozpoznaniu choroby Gravesa-Basedowa. Może również zalecić USG tarczycy albo badanie medycyny nuklearnej, jeśli potrzebne jest określenie, które obszary gruczołu są aktywne i jaka może być przyczyna nadczynności.

Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich tych badań. Ich dobór zależy od wyników hormonalnych, badania lekarskiego, obecności guzków, objawów ocznych i innych cech klinicznych. Biopsja tarczycy nie jest natomiast standardowym badaniem służącym do potwierdzania nadczynności. Może mieć znaczenie przy odpowiednio zakwalifikowanych zmianach ogniskowych, ale jest to odrębny problem diagnostyczny.

Które objawy przy nadczynności tarczycy wymagają pilnej pomocy medycznej?

Większość przypadków nadczynności nie jest stanem nagłym. Istnieją jednak sytuacje, w których objawy mogą wskazywać na ciężkie powikłanie i wymagają natychmiastowej oceny.

Szczególnie niepokojące są:

• bardzo szybkie lub wyraźnie nieregularne bicie serca,
• wysoka gorączka,
• silne pobudzenie albo splątanie,
• zaburzenia świadomości,
• omdlenie lub utrata przytomności,
• nasilona duszność,
• ciężkie objawy ze strony układu krążenia.

Rzadkim, ale zagrażającym życiu powikłaniem jest przełom tarczycowy. NHS wskazuje, że może przebiegać m.in. z bardzo szybkim tętnem, wysoką temperaturą, ciężkim pobudzeniem, splątaniem i utratą przytomności. Taka sytuacja wymaga pilnej pomocy medycznej. Przełom tarczycowy nie jest czymś, co można potwierdzić wyłącznie na podstawie bardzo wysokiego FT4 czy FT3. To rozpoznanie kliniczne wymagające szybkiej oceny stanu pacjenta.

Czy objawy i wyniki tarczycy można skonsultować z endokrynologiem online?

Tak. Konsultacja online z lekarzem może być dobrym pierwszym etapem, szczególnie jeśli pacjent ma już wyniki TSH, FT4, FT3, przeciwciał lub wcześniejsze USG tarczycy.

Podczas teleporady lekarz może:

• przeanalizować objawy i ich czas trwania,
• ocenić wyniki badań hormonalnych,
• porównać je z wcześniejszymi wynikami,
• zebrać informacje o przyjmowanych lekach,
• uwzględnić choroby współistniejące,
• zdecydować, czy potrzebne są kolejne badania.

Teleporada ma jednak ograniczenia. Nie pozwala przeprowadzić pełnego badania fizykalnego szyi, ocenić tętna tak samo jak podczas wizyty stacjonarnej ani wykonać USG czy innych badań obrazowych. Jeżeli występują nasilone objawy sercowo-naczyniowe, szybko pogarszający się stan ogólny lub objawy sugerujące przełom tarczycowy, konsultacja online nie powinna opóźniać pilnej pomocy stacjonarnej.

Co zrobić, jeśli objawy sugerują nadczynność tarczycy?

Najważniejsze jest, aby nie rozpoznawać nadczynności wyłącznie na podstawie objawów. Kołatanie serca, chudnięcie, potliwość, drżenie rąk czy problemy ze snem mogą mieć wiele przyczyn.

Pierwszym praktycznym krokiem jest zwykle wykonanie badań oceniających czynność tarczycy, przede wszystkim TSH i FT4, a w zależności od sytuacji także FT3. Jeżeli wyniki wskazują na nadczynność, lekarz może rozszerzyć diagnostykę o przeciwciała lub badania obrazowe, aby ustalić jej przyczynę. Dopiero po ustaleniu przyczyny można dobrać odpowiednie leczenie. Inaczej postępuje się w chorobie Gravesa-Basedowa, inaczej przy autonomicznych guzkach, a jeszcze inaczej przy zapaleniu tarczycy.

Nadczynność tarczycy warto potwierdzić badaniami, a nie listą objawów

Objawy nadczynności mogą być charakterystyczne, ale nie są wystarczające do postawienia diagnozy. Szczególną uwagę powinno zwrócić jednoczesne występowanie takich dolegliwości jak kołatanie serca, drżenie rąk, nietolerancja ciepła, nadmierna potliwość, utrata masy ciała czy problemy ze snem. Podstawą potwierdzenia podejrzenia są badania TSH, FT4 i w odpowiednich sytuacjach FT3. Kolejne badania mają już przede wszystkim pomóc ustalić przyczynę zaburzenia.

Nie każdy pacjent ma pełny zestaw typowych objawów. U części osób, zwłaszcza przy subklinicznej nadczynności, dolegliwości mogą być niewielkie lub nie występować wcale. Jeżeli wynik badań jest nieprawidłowy, warto omówić go z lekarzem. Natomiast przy nasilonych objawach ze strony układu krążenia, wysokiej gorączce, zaburzeniach świadomości lub gwałtownym pogorszeniu stanu zdrowia potrzebna jest pilna ocena medyczna.

---

Nadczynność tarczycy: najczęściej zadawane pytania i szybkie odpowiedzi